სამმა ტანკერმა აშშ-ისკენ მიმავალი მარშრუტი შეცვალა, ტრამპისა და პუტინის დიზელის შეთანხმება ჩაიშალა

რუსეთის მიერ აშშ-ში დიზელის ექსპორტის შესახებ დონალდ ტრამპსა და ვლადიმერ პუტინს შორის მიღწეული შეთანხმება ფაქტობრივად ჩაიშალა. რუსული დიზელით დატვირთულმა სამმა ტანკერმა, რომლებიც ამერიკის პორტებში უნდა მისულიყვნენ, მარშრუტი შეცვალეს და სხვა მიმართულებით აიღეს გეზი. დასავლური მედიების შეფასებით, შეთანხმება, რომლის შესახებაც ტრამპმა 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნების წინ ხმაურიანი განცხადება გააკეთა, ფაქტობრივად დასრულებულია.

შეთანხმება აშშ-ში საწვავის ფასების მკვეთრი ზრდისა და ცხოვრების გაძვირებით გამოწვეული კრიზისის ფონზე გაფორმდა. ტრამპი აცხადებდა, რომ რუსული დიზელის იმპორტი ამერიკელებისთვის, განსაკუთრებით ფერმერებისთვის, მესაქონლეებისა და სატვირთო ავტომობილების მძღოლებისთვის, ფასებს შეამცირებდა. შეთანხმების შესახებ 9 ოქტომბერს გამოცხადდა: ტრამპმა Truth Social-ში დაწერა, რომ ეს ფასების შემცირებას უზრუნველყოფდა. ამ ნაბიჯს რესპუბლიკელები შუალედურ არჩევნებში მარცხისგან ვერ დაუზღვევია: დემოკრატებმა ქვეყნის მასშტაბით დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვეს.

Financial Times-ის ინფორმაციით, რუსეთიდან აშშ-ში დიზელის ჩასატანად სამი ტანკერი — Agioi Fanendes, Talisman და Leruo — გაემგზავრა, თუმცა სამივემ თავდაპირველი მარშრუტი შეცვალა. მალტის დროშით მცურავი Agioi Fanendes 40 000 მეტრულ ტონა დიზელს გადაზიდავს და ტრამპისთვის პუტინთან შეთანხმების შესრულების ბოლო იმედი იყო. გემის დანიშნულების ადგილად ახლა „ბრძანებების მოლოდინია“ მითითებული. Kpler-ის ანალიტიკოსის, მეტ სმიტის თქმით, ტანკერის ნიუ-იორკში ჩასვლას რამდენიმე დღის წინ 7-8 ნოემბერს ელოდნენ.

სანქციების სიაში შესულმა Talisman-მა სანქტ-პეტერბურგის მიმდებარე ტერიტორია 22 ოქტომბერს დატოვა. ლა-მანშის სრუტის გავლის შემდეგ ის სამხრეთით წავიდა, შემოუარა ბისკაის ყურესა და პორტუგალიის სანაპიროს და გიბრალტარის სრუტით ხმელთაშუა ზღვაში შევიდა. ევროკავშირის, გაერთიანებული სამეფოსა და აშშ-ის სანქციების ქვეშ მყოფი Leruo ატლანტის ოკეანეში სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიემართება, მისი ოფიციალური დანიშნულების ადგილი კი უკვე ბრაზილიაა. სმიტის შეფასებით, დიდი ალბათობით, Agioi Fanendes-იც დიზელს სხვა ბაზარზე გაყიდის, ისევე როგორც დანარჩენი ორი ტანკერი.

მოსკოვი მარშრუტის შეცვლის შესახებ ინფორმაციას უარყოფს. კრემლის წარმომადგენელმა და მოლაპარაკებების მონაწილე კირილ დმიტრიევმა X-ზე დაწერა, რომ „აშშ-ისკენ მიმავალი ტანკერები კურსს ინარჩუნებენ“. პრეზიდენტის პრესსპიკერმა დიმიტრი პესკოვმა განაცხადა, რომ გადაზიდვების დეტალები კომერციული საკითხია და მისი გასაჯაროება შეუძლებელია. „დიზელი თავის მყიდველს იპოვის“, – თქვა მან. 5 ნოემბერს ტრამპი თეთრ სახლში დმიტრიევს შეხვდა; შეხვედრის დეტალები ჟურნალისტებისთვის არ გაუმხელია.

Royal United Services Institute-ის საზღვაო უსაფრთხოების სპეციალისტმა კევინ როულენდსმა განაცხადა: „დიზელის შეთანხმება, პრაქტიკული თვალსაზრისით, მკვდარია. თეორიულად, ის შეიძლება კვლავ ძალაში დარჩეს, თუმცა არ მჯერა, რომ უახლოეს მომავალში აშშ-ის გავლით რუსული ნავთობის ან დიზელის მნიშვნელოვანი მოცულობა გადაიზიდება“. მისივე თქმით, სამივე ტანკერის მარშრუტი თავიდანვე არამდგრადი იყო.

ტრამპის განცხადების შემდეგ აშშ-ის ფინანსთა სამინისტრომ გამოსცა რეგულაცია, რომელიც ამერიკულ კომპანიებს სანქციების მიუხედავად რუსული დიზელის შეძენის, ტრანსპორტირების, გადმოტვირთვისა და იმპორტის უფლებას აძლევდა. მოსკოვმა დიზელის ექსპორტზე აკრძალვა გააუქმა, რომელიც რამდენიმე თვით ადრე რუსეთში საწვავის დეფიციტის გამო დაწესდა; დეფიციტი უკრაინის მიერ რუსეთის ნავთობობიექტებზე განხორციელებულმა საჰაერო დარტყმებმა გამოიწვია. ტანკერების გადაადგილებას Greenpeace-ისა და Kpler-ის მსგავსი ორგანიზაციები და კომპანიები აკვირდებოდნენ.

ტრამპის გადაწყვეტილებამ აშშ-ში პოლიტიკური სპექტრის ორივე მხარის პროტესტი გამოიწვია. ანალიტიკოსები შეთანხმების ეკონომიკურ მიზანშეწონილობასაც ეჭვქვეშ აყენებდნენ: მათი შეფასებით, რუსეთიდან დაპირებული რამდენიმე ასეული ათასი მეტრული ტონა დიზელი აშშ-ის მოთხოვნილებებს ერთი დღითაც ვერ დააკმაყოფილებდა. სამი ტანკერის ჩასვლა ტრამპს მაინც მისცემდა საშუალებას, ეთქვა, რომ დანაპირები შეასრულა.

Enmetena Advisory-ის დამფუძნებლის, მაქსიმილიან ჰესის თქმით, მარშრუტის შეცვლის ზუსტი მიზეზის დადგენა რთულია, თუმცა რამდენიმე შესაძლო ახსნა არსებობს. პირველი რუსული დიზელის მყიდველებისთვის არსებულ სამართლებრივ და პოლიტიკურ რისკებს უკავშირდება, მიუხედავად იმისა, რომ ტრამპმა სანქციებიდან გამონაკლისის დოკუმენტს ხელი მოაწერა. როულენდსის თქმით, პრეზიდენტს საერთაშორისო შეთანხმების გაფორმება შეუძლია, თუმცა მის აღსრულებას ფედერალურ დონეზე შტატების გუბერნატორების წინააღმდეგობა შეიძლება შეხვდეს. ნიუ-ჯერსის დემოკრატმა გუბერნატორმა მიკი შერილმა რუსულ დიზელს მიმღებ პორტებს სამართლებრივი დავითა და მილიონობით დოლარის ჯარიმებით დაუქადა. Agioi Fanendes-ს ტვირთი ნიუ-იორკისა და ნიუ-ჯერსის პორტში უნდა ჩაეტანა, რომელიც ორივე შტატის ერთობლივი პორტების ადმინისტრაციის იურისდიქციაშია და ნაწილობრივ შერილის იურისდიქციაში ექცევა.

კიდევ ერთი პრობლემა სანქციების განსხვავებული სამართლებრივი რეჟიმებია. შეთანხმების მოწინააღმდეგეები ამტკიცებენ, რომ ტრამპის ბრძანება არ ვრცელდება 2022 წლის კანონზე „რუსული ნავთობის იმპორტის შეწყვეტის შესახებ“, რომლის მიხედვითაც პრეზიდენტმა სანქციებიდან გამონაკლისის დაშვებამდე კონგრესის თანხმობა უნდა მიიღოს. ჰესის თქმით, დამატებითი დაბრკოლებაა ევროკავშირისა და გაერთიანებული სამეფოს სანქციებიც: პირველი ორი ტანკერის დიზელისთვის აშშ-ში მყიდველის პოვნა რთული აღმოჩნდა, რადგან არც ერთ კომპანიას სურდა სანქციების დარღვევის რისკი. სანქციები მოქმედებს, თუ გარიგებაში ევროპული სუბიექტი — მზღვეველი, ბანკი ან სხვა შუამავალი — მონაწილეობს. თუ მიზეზი ეს იყო, ჰესის შეფასებით, ეს „ევროპული პოლიტიკისა და სანქციების გვერდის ავლის წინააღმდეგ მიმართული ზომების გამარჯვებაა“.

როულენდსის განცხადებით, მოსკოვმა გააცნობიერა, რომ ტრამპმა პოლიტიკური ავტორიტეტი დაკარგა, ხოლო შუალედური არჩევნების შედეგებმა დაადასტურა, რომ ამერიკის პორტებში რუსული ტანკერების დაკავების რისკი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. მისი თქმით, შერილის მსგავსი გუბერნატორები ახლა უფრო მეტად იქნებიან მზად, დასუსტებული პრეზიდენტის გადაწყვეტილებებს წინააღმდეგობა გაუწიონ.

კიდევ ერთი ვერსიით, ტანკერებს თავიდანვე არ ჰქონდათ განზრახული აშშ-მდე ჩასვლა. Risk Intelligence-ის საზღვაო უსაფრთხოების სპეციალისტი დირკ ზიბელსი ვარაუდობს, რომ ტრამპის გადაწყვეტილება პოლიტიკური მიზნებით იყო განპირობებული და შუალედური არჩევნების წინ საწვავის ფასების შემცირებას ისახავდა მიზნად. მისი თქმით, ტანკერების აშშ-ისკენ მიმავალი გამოსახულებები ფინანსური ბაზრებისთვის კონკრეტული სიგნალის გაგზავნას ემსახურებოდა. ამ ვერსიით, მოსკოვისთვის ტრამპთან შეთანხმების პოლიტიკური სარგებელი იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რომ რუსეთი მზად იყო, გემები თავდაპირველად აშშ-ისკენ გაეგზავნა, შემდეგ კი მარშრუტი რეალური დანიშნულების ადგილებისკენ, მათ შორის ბრაზილიისკენ, შეეცვალა და დამატებითი სატრანსპორტო ხარჯებიც გაეღო.

„როგორც კი არჩევნები დასრულდა და ამ მცდელობამ შედეგი არ გამოიღო, ამ ილუზიის შენარჩუნების მიზეზიც აღარ არსებობდა“, – განაცხადა როულენდსმა. მისი შეფასებით, მარშრუტის შეცვლა ყველა მხარისთვის საუკეთესო შესაძლო შედეგია: აშშ თავიდან აიცილებს პრეზიდენტსა და დემოკრატებს შორის დაპირისპირების კიდევ ერთ მიზეზს, რუსეთი დიზელს სხვა ბაზრებზე გაყიდის, ევროპა კი ტრამპის რუსული დიზელის შეთანხმების ჩაშლას მიესალმება.